ไต (kidney) มีรูปทรงคล้ายเมล็ดถั่วคู่ มีขนาดประมาณกำปั้นเด็ก ไตเป็นอวัยวะคู่ที่มีบทบาทสำคัญในระบบไหลเวียนเลือด อยู่ในส่วนหลังของช่องท้องบริเวณเอว การทำงานของไตเริ่มจากเลือดไหลเข้าสู่ไตทางหลอดเลือดแดง ซึ่งจะแตกแขนงเล็กลงเรื่อยๆ จนถึงหน่วยกรองของไต เรียกว่า เนฟรอน (nephron) ซึ่งมีอยู่ประมาณ 1 ล้านหน่วยไตของแต่ละข้าง ภายในเนฟรอนสารพิษในเลือดจะถูกแยกออกจากสารดี แล้วถูกแบ่งไปพักไว้ในโพรง เรียกว่า กรวยไต (renal pelvis) จากนั้นจะไปสู่หลอดไต (ureter) ซึ่งเป็นท่อนำไปสู่กระเพาะปัสสาวะ (bladder)

หน้าที่ของไต คือ ขับถ่ายสารพิษและควบคุมสารอาหาร มีหน้าที่ทั้งขับน้ำและเก็บรักษาน้ำไว้ในร่างกาย กล่าวคือ ไตจะช่วยกรองสารพิษจากเลือดออกมาทิ้งทางปัสสาวะ สารพิษที่ว่านั้นก็คือ สารที่เกิดจากการย่อยสลายอาหารที่สะสมอยู่ในร่างกายมากเกินไป

ไตจะฟอกเลือดทั้งหมดในร่างกายเราทุกๆ 50 นาที ในแต่ละวันไตกรองเลือดประมาณ 1,710 ลิตร ไตมีน้ำหนักร้อยละ 0.5 ของน้ำหนักตัว ไตประกอบด้วยหน่วยกรองเล็กๆ ประมาณ 2 ล้านหน่วยซึ่งรวมทั้งท่อต่างๆ ด้วย หากนำมาต่อกันจะยาวเกือบ 80 กิโลเมตร ไตถือว่าเป็นอวัยวะที่สำคัญต่อชีวิตมาก หากไตล้มเหลว จำเป็นอย่างยิ่งที่จะต้องใช้ไตเทียม (dialysis machine)

1. การขับถ่ายของปัสสาวะเปลี่ยนแปลง เช่น ปัสสาวะบ่อยตอนกลางคืน ปัสสาวะออกน้อยลง
2. เวลาปัสสาวะมีอาการแสบร้อน ปัสสาวะสะดุด หรือมีเศษนิ่วปนออกมา
3. ปัสสาวะมีเลือดปน ปัสสาวะมีสีคล้ายน้ำล้างเนื้อ หรือปัสสาวะเป็นฟอง
4. ใบหน้า เท้า และท้องบวม
5. ปวดเอวหรือหลังด้านข้าง (ไม่ต่ำกว่าเอว หรือไม่อยู่กลางหลัง)
6. ความดันโลหิตสูง

บางคนที่เป็นไตวาย แต่ไม่มีอาการที่ปรากฏก็มี ต้องตรวจร่างกายเพื่อวินิจฉัยโรค เพราะบางครั้งโรคไตวายเรื้อรัง สาเหตุอาจเกิดจากผลแทรกซ้อนจากปัญหาสุขภาพอื่นๆ ที่ผู้ป่วยประสบอยู่ เช่น ความดันโลหิตสูง, เบาหวาน, เกาต์, เอสแอลอี, ภาวะหัวใจ, กรวยไตอักเสบเรื้อรัง และรวมไปถึงการแพ้ยา

1. ควบคุมอาหาร การรับประทานอาหารที่มีโซเดียมมาก ได้แก่ อาหารที่มีรสเค็ม, เกลือ, น้ำปลา, ซอส, อาหารดองเค็ม, ดองเปรี้ยว หรืออาหารที่มีรสหวานจัด
2. รักษาด้วยยา เช่น ยาลดความดัน, ยาจับฟอสฟอรัส หรือยารักษาความเป็นกรดในเลือด
3. ดูแลตนเองไม่ให้ทำงานหนัก ไม่เล่นกีฬาหักโหม ดูแลความสะอาดของร่างกาย

จำกัด* อาหารที่มีโปรตีน และโพแทสเซียม ได้แก่ เนื้อสัตว์ต่างๆ, เครื่องในสัตว์, ไข่, นม, หัวผักกาดสีแสด, ผักชี, ผักที่มีใบเขียวเข้ม, ถั่ว, ผลไม้แห้งทุกชนิดเช่น ลูกเกด, ลูกพรุน, กากน้ำตาล, ช็อกโกแลต, มะพร้าวขูด ผู้ป่วยที่เป็นไตวายขั้นรุนแรง จะต้องจำกัดปริมาณน้ำดื่มในแต่ละวันให้เหมาะสม

* คำว่าจำกัด ไม่ได้แปลว่ากินไม่ได้ กินได้แต่กินน้อย ประมาณ 20-25 กรัมต่อวัน

วารสารไบโอติค (ก.พ.2547)